Sunday, May 14, 2017

LIRIK KIDUNG MARMATI SERTA TERJEMAHAN DALAM BAHASA INDONESIA


LIRIK KIDUNG MARMATI


  1. Ana kidung ing kadang Marmarti, among tuwuh ing kawasanira, nganakaken saciptane, kakang kawah punika, kang kumeksa sarisa-mami, anekakaken sedya, ing kawasanipun, adhi ari-ari ika, amayungi laku ing kawasaneki, ngenakaken pangarah.
  2. Punah Getih ing rahina wengi, ngrerewangi ulah kang kawasa, andadekaken karsane, Puser kawasanipun nguyu-uyu, sabawa-mami, anuruti panedha, kawasanereku, sangkep kadang ingsun papat, kalimane pancer wus dadi sawiji, tunggal sawujud ingwang.
  3. Mangkya kadang-ingsun kang umijil, saking marga hina pareng samya, sadina amor enggone, kalawan kadang ingsun, ingkang ora umijil saking, marga hina punika kumpule lan ingsun, dadi Makdum-sarpin sira, wewayanganing Zat reke dadya kanthi, saparan datan pisah.
  4. Yen angidung sarwi den pepetri, amemuleya golong lelima, takir ponthang wewadhahe, iwak-iwakanipun, ulam tasik rawa myang kali, lawan ulam bengawan, mawa gantalipun, rong supit winung-kusana, dadya limang wungkus artanya nyaduwit, sawungkuse punika.
  5. Tumpangena ponthang anyawiji, dadya limang wungkus ponthang lima, sinung sekar cepakane toro saponthang ipun, kembang boreh dupa ywa kari, memetri ujubira, dongane Majemu, poma dipun lakonana, saben nuju dina kalahiraneki, agung sawabe uga.
  6. Balik lamun ora den lakoni, kadangireku samya rencana, temah ura saciptane, sasedyanira wurung, lawan luput pangarahneki, sakarsanira wigar, anggagar tanpantuk, barang ing sakayunira, marma kaki eling-elingen sayekti, supaya waluyaa.


TERJEMAHAN KIDUNG MARMATI KEDALAM BAHASA INDONESIA :



Mantra yang diucapkan lisan
Hasil Transliterasi
Ana kidung ing kadang Marmarti
Ada nyanyian tentang saudara kita yang merawat dengan hati-hati
among tuwuh ing kawasanira
Memelihara berdasarkan kekuasaannya.
nganakaken saciptane
Apa yang diciptakan terwujud
kakang kawah punika
Air ketuban itu
kang kumeksa sarisa-mami
menjaga badan saya
anekakaken sedya ing kawasanipun
Menyampaikan kehendak dengan kuasanya.
adhi ari-ari ika
Adik ari-ari itu
amayungi laku ing kawasaneki ngenakaken pangarah
Memayungi perilaku berdasarkan arahannya.
Punah Getih ing rahina wengi ngrewangi ulah kang kawasa
Darah siang malam membantu Allah Yang Kuasa..
andadekaken karsane
Mewujudkan kehendak-Nya
Puser kawasanipun nguyu-uyu sabawa-mami
Pusar kekuasaannya memberi perhatian dengan kesungguhan untuk saya.
anuruti panedha kawasanereku
Memenuhi permintaan saya.
sangkep kadang ingsun papat
Maka, lengkaplah empat saudara itu.
kalimane pancer wus dadi sawiji
Kelimanya sebagai pusat sudah jadi satu.
tunggal sawujud ingwang.
Menjadi satu tunggal dalam perwujudan saya
Mangkya kadang-ingsun kang umijil
Maka niat  yang sungguh-sungguh
saking marga hina pareng samya
Dari jalan yang sama
sadina amor enggone
Sehari mengikuti tempatnya
saking marga hina punika kumpule lan ingsun
Dari jalan yang terkumpul dan ingsun
dadi Makdum-sarpin sira
Menjadi petunjuk bagi dirimu
wewayanganing Zat reke dadya kanthi, saparan datan pisah
Mereka tidak akan pernah pisah
supaya waluyaa
Supaya hidup enak / mapan

Kawasan adalah kata yang diulang ulang.

Kawasanipun : makna kawasa dalam tradisi Jawa berarti semua yang ada di bumi ini adalah kehendah dan kuasa dari Tuhan yang Maha Esa, termasuk keberadaan saudara kembar dari manusia yang kasat mata maupun yang tidak kasat mata.


Saturday, May 13, 2017

KIDUNG MARMATI

MENGENAL BUDAYA KEJAWEN

KIDUNG MARMATI


     Assalamualaikum, kali ini saya akan menceritakan mengenai tugas saya ketika masih kuliah di IKIP PGRI Madiun. Sekarang sudah berganti nama menjadi UNIPMA. Saya masih ingat kala itu saya duduk di semester 7.
Di semester inilah saya dikenalkan dengan mata kuliah FOKLOR. Mata kuliah yang mana mengkaji tentang kebudayaan yang diwariskan secara tradisional baik lisan maupun tulisan.
Saya mendapat tugas dari Dosen saya (
Yunita Furinawati, S.Humuntuk meneliti kebudayaan yang ada di daerah saya, tepatnya di Jawa timur, Kota Madiun.
     Berkat matakuliah ini saya mengenal salah satu kebudayaan masyarakat Jawa, yang salah satunya sangat kental dengan hal hal yang berbau "klenik" tapi syarat akan makna budi pekerti, yaitu KIDUNG MARMATI.
Saya memperoleh narasumber yang sangat terpercaya. Namanya adalah Pak Pri. Beliau juga adalah guru gamelan saya saat membuat Pentas Drama Tunggal "Teluh Brojo Rondo Girah" (Sobat bisa melihat Drama saya di Artikel saya sebelumnya).

Narasumber (Pak Pri Dalang)
Beliau tokoh masyarakat yang sangat memegang teguh adat istiadat serta kebudayaan jawa, atau istilahnya orang jawa bilang "orang Kejawen".
Selain bekerja di Kantor RRI Madiun, Pak Pri juga seorang Dalang wayang (orang yang memiliki keahlian khusus memainkan boneka Wayang). Itulah sebabnya saya memilih Pak Pri menjadi Narasumber saya untuk objek kajian "KIDUNG MARMATI".
Kenapa saya memilih objek ini, karena saya teringat akan cerita beliau saat kami berbincang bincang disalah satu tempat latihan Gamelan.
Beliau bercerita bahwa sebenarnya kita tiap manusia pasti memiliki saudara kembar. Mau tau kelanjutannya?
Berikut hasil kajian saya.

Saya ambil garis besarnya saja dari hasil laporan penelitian saya, berikut isinya,



ANALISIS KIDUNG MARMATI

(Berdasarkan Teori Albert B.Lord)



  • Objek yang dikaji : Kidung Marmati (Kidung yang digunakan untuk memanggil roh kakang kawah adhi ari-ari / berasal dari Jawa Timur)
  • Narasumber : Pak Pri (Dalang / tokoh masuyarakat yang sangat memegang kuat budaya kejawen)
  • Teori yang digunakan  : Teori Albert Bilord
  • Proses dokumentasi    : tanggal 11 Januari 2012 / pukul 20.30

Hubungan Objek dengan Masyarakat
  • Demografi
     Letak geografis kota Madiun, provinsi Jawa Timur berada di daerah dataran rendah yang kebanyakan penduduknya bermata pencaharian sebagai petani dan wiraswasta. Penduduk di daerah Jawa timur kebanyakan beragama Islam. Tetapi ada sebagian masyarakat yang masih memegang tradisi Jawa yang sangat tradisional. Mereka mencampur agama Islam dengan kebudayaan Jawa. Ini dikarenakan karena adanya pengaruh dari para penyebar agama Islam di daerah Jawa dimasa itu, yaitu Wali Songo. Orang-orang semacam ini biasa dikenal dengan kepercayaan Islam Kejawen. Mantra Kidung Marmarti berasal dari tanah Jawa, tepatnya berasal dari Kota Madiun, Jawa Timur. Bahasa yang digunakan pun juga bahasa Jawa yang sangat halus, orang-orang Jawa biasa menyebutnya dengan bahasa Krama alus.

  • Posisi objek
     Seiring dengan berkembangnya teknologi dan berkembangnya pola pikir masyarakat Indonesia, tradisi-tradisi daerah yang ada di Indonesia semakin ditinggalkan. Seperti tarian-tarian tradisional, lagu-lagu daerah khususnya mantra. Dalam masyarakat jawa tradisional yang masih memegang tradisinya atau biasa dikenal dengan sebutan masyarakat kejawen, mantra merupakan hal yang sudah tidak asing lagi. Tetapi bagi masyarakat modern yang sudah mengenal peradaban yang lebih tinggi, mantra dianggap suatu hal yang mistik, tabu, dan terkesan sangat primitif. Mantra Kidung Marmartisalah satunya. Mantra ini jarang sekali diketahui oleh masyarakat di daerah pulau jawa. Hanya orang-orang kejawen yang masih mengenal mantra semacam ini. Maka mantra Kidung  Marmarti sudah sangat jarang dikenal oleh masyarakat luas, terutama masyarakat asal daerah Jawa Timur pun tidak mengetahui pasti apa sebenarnya mantra Kidung Marmarti itu.



Pada proses Transmisi saya (proses mempelajari sastra lisan /  penampilan pertama. Dengan cara mengamati dan mendengarkan apa yang ditampilkan oleh narasumber)ketika saya mengamati beliau melakukan upacara membaca mantra Kidung Marmarti, narasumber terlebih dahulu menyiapkan:
1. 1 lilin china
2. 5 kembang kantil
3. beras
4. kendi kecil
5. kain hitam, dan
6. dupa hyo

Setelah semua persiapan telah lengkap, Narasumber memulai ritualnya yaitu dengan membakar dupa “hyo” terlebih dahulu, asap yang dikeluarkan dikibas-kibaskan disekitar tempat ritual, disusul kemudian membaca mantra tersebut dengan penuh ketenangan dan terfokus pada satu lilin yang berada di depan si pemantra, tanpa ada gerakan-gerakan yang merusak konsentrasi.
                        

DAN INI ADALAH ISI BESERTA HASIL YANG SUDAH SAYA TRANSLATE-KAN KEDALAM BAHASA INDONESIA DARI KIDUNG MARMATI







Friday, May 12, 2017

NASKAH DRAMA CALON ARANG (ADEGAN 6)

NASKAH DRAMA “TELUH BROJO RONDO GIRAH”

(ADEGAN 6)

Karya: Agus Widodo


Babak terakhir ketika Calon Arang Meninggal


ADEGAN VI
1. Retno Manggali      : Duh Gusti Hyang Widiwase kula nyuwun pangayoman, mugi-mugi biyung kula kaparingan pepadhang wangsul dateng margi ingkang leres. Duh Gusti, kenging menapa kakang Joko Bahula sampun dangu kakang mboten tindak dateng mriki pawartanipun gusti
2. J. Bahula              :Adi Retno Manggali
3. Retno Manggali     : Oh.... Kakang Joko Bahula.............
4. J. Bahula               : (Nembang)
                                        Gegaraning wong akrami
                                  Dudu bandha dudu rupa
                                 Adi Retno Manggali mbok yo mesem sitik to..
5. Retno Manggali     : Kakang ono sajeroning atiku amung ono Kakang Joko Bahula.
6. J. Bahula               : Amung ati pawitane....” 
                                 Adi Retno Manggali apata sing ndadekake tumibane luh ana pipimu wong ayu..
7. Retno Manggali     : Kakang Joko Bahula...menapa kakang sampun supen kaliyan Retno Manggali.
8. J. Bahula             : Adi Retno Manggali ya merga kakang akeh jejibahan ana praja Kahuripan sing kudu bisa dak rampubgi....uga tekaku rene iki ana saperlu karo sliramu ogo karo biyungmu.
9. Retno Manggali     : Bab apa kakang ?
10. J. Bahula             : Sepisan kakang nduweni kekarepan urip sesanding karo Adi Retno Manggali.
11. Retno Manggali   : Bener kuwi kakang ?
12. J. Bahula             : Bener Adi Retno Manggali.
13. Retno Manggali   : Tenan kuwi kakang ???
14. J. Bahula             : Tenan wong ayu, suwerrrrrrr.....!!!
15. Retno Manggali   : Banjur sing angka loro apa kakang ??
16. J. Bahula             : Ya bab biyungmu, ya anggone nyebar teluh nganti ndadekake pangorbanan.
17. Retno Manggali    : Banjur aku kudu piye kakang ??
18. J. Bahula           : Ngene adi Retno Manggali, biyungmu lak duwe pusaka sing aran sempalan kitab Tri Wedha ta ?? Coba kakang arep nyilih sadela wae.
19. Retno Manggali   : Kakang Joko Bahula... yen wis kakang ampil kitabe biyung, kakang banjur lali marang Retno Manggali.
20. J. Bahula           : Ora....ora adi yen ora percoyo bukaken dadaku.
21. Retno Manggali  : Iya kakang, tak jupukne dhisik kitabe biyung. Iki kakang kitabe biyung.
22. J. Bahula           : Adi yen ngono kitab iki dak silih sawetara, gek aku tak enggal bali matur marang bapaku ben ndang enggal nglamar adi.....
23. Retno Manggali    : Iya....iya kakang....

24. Calon Arang     : Retno Manggali..........Retno Manggali........Manggali..!!!!! Sapa sing lagi teka ana papan kene ?
25. Retno Manggali  : Ora ana sapa-sapa kok biyung.
26. Calon Arang     : Piye ??? Ora ana manungsa rene ?? Kurang ajar kowe Retno Manggali.....(Biyunge banjur mlebu maneh soko jero bengak-bengok. “Lhooo....kitabku...kitabku....ilang...piye iki...piye iki...!!! Manggali.....Manggali kitabku ilang Manggali....( Calon Arang ngamuk ora karuan ngasi panggonan sing digawe pamujan di orat arit, ana nduwur pamujan). Manggali......!!! Kowe ora bisa ngapusi marang biyungmu, sapa pawongan sing mrene Manggali ?
27. Retno Manggali      : Biyung...Manggali salah biyung....
28. Calon Arang         : Sapa sing mrene Manggali ??!!!
29. Retno Manggali    : Kakang Joko Bahula.
30. Calon Arang         : Apa ??!!!! Joko Bahula anake Empu Baradhah ???!!! Terus kitabe biyung ??
31. Retno Manggali    : Aja nesu yo biyung, kakang Joko Bahula nyilih kitabe biyung.
32. Calon Arang         : Piye !!!! Mbok wulungke ??
33. Retno Manggali    : Iyo biyung, jarene mung nyilih sedela.
34. Calon Arang         : Setan kowe Manggali..!!!! Kowe mestine ngerti yen pusoko kuwi padha karo nyawane biyung. Kebangetan kowe Manggali....!!! Manggali yen ngono kowe wis ora tresna marang biyungmu, timbang urip mung dedawa wirang, sadurunge aku mati luwih becik kowe tak sampurnakake Manggali.....hiaatttttt......!!!!
35. Retno Manggali    : Biyung..... Manggali nyuwun ngapuro biyung.........
36. M. Baradhah         : Mandek Nyai....
36. Calon Arang    : Bangsat kowe kang !! Apa perlumu kowe teka ing papan padhepokanku.
37. M. Baradhah   : Nyai tekaku rene yo mung arep tilik keslametan kluargamu, angko loro atiku kok kroso ora kepenak, jebul meh wae kedadeyan raja pati, layak wong ndesa pada kena pegebluk lawong tuwane dewe tega mateni anake dewe.
38. Calon Arang   : Kakang empu Baradhah, kabeh mau ora dak selaki, pancen wis dak sengaja jalaran saka laraning atiku.
39. M. Baradhah    : Nyi...mbok yo wis anggonmu nebar teluh marang kawula sing ora ngerti apa-apa, mengko aku sing nyuwunake pangapura marang Gusti Prabu Erlangga.
40. Calon Arang    : Piye kakang ???? Nyuwun nake ngapura ??? Ora sudi aku jaluk ngapura marang dapure Erlangga. Bojoku mati sapa sing dilabuhi, banjur endi janjine, anakku nganti dadi prawan kasep ya mergo janji Erlangga semono atiku lara kang...
41. M. Baradhah      : Nyi.... aku ngerti saka behing lelakonmu, jane-jane....
42. Calon Arang      : Cukup kang !!! Kowe teka ing papan kene ora gawe pepadhange swasana, malah dadi pepalang.
43. M. Baradhah      : Karepmu iki piye ni ????
44. Calon Arang      : Cekek cukupe yen sang Prabu ora sido ngabari anakku, paraja Kahuripan bakal dan gawe karang abang.
45. M. Baradhah       : Wehh...lha ora kene dibeciki wong iki.
46. Calon Arang        : Ha..ha...ha...ha...ha.....kang, samono ugo, kowe dak anggep pepalang kudu dak sernake. Tampanana kang, hhhhhiaaaaatttttttttttttttt !!!!!
47.M. Baradhah         : Aaaaahhh!! Nya..Nyai, iki sing mungkasi lelakonmu....
48. Calon Arang         : Aduuuuuuuuhhhhhhhhh.........!!!!              
49. Retno Manggali    : Biyuuuuuuuunggggggggg.............!!!!!
50. M.Baradhah    : Duh Gusti Hyang Widi Wase, kula nyuwun pangapura, ingkang sampun nglampahi pepejah
51. Calon Arang   : Kang tulung aku jalukno pangapuro marang wong wong sing tak gawe lara, uga aku jalukna pangapura marang Prabu Erlangga.
52. M.Baradhah     : Iyo nyai, iyo.. Bakal tak suwunake pangapura marang sang Prabu Erlangga
53. Calon Arang     : Manggali biyung wes ora kuwat. Kang aku titip aaa….. (mati)
54. Retno Manggali: Biyuuuuuuuuuuuuung!!!! Ojo ninggalke Manggali Biyuuuung.....
55. Mpu Baradhah  : Duh sinuwun kepeksa damel pepejah sinuwun.

56. Erlangga    : Inggih, inggih Mpu Baradhah mboten dados punapa awit Calon Arang dados sukertaning Praja Kahuripan. Marang Siro Joko Bahula lan nini Retno Manggali, gedhe darma nira mungguhing praja Kahuripan. Kanggo tandha, panarimaningsun marang siro, besuk dhedhaupaniro ingsun pangku ing Praja Kahuripan.

***SELESAI***


NASKAH DRAMA CALON ARANG (Adegan 4-5)

NASKAH DRAMA TELUH BROJO RONDO GIRAH

(ADEGAN 4-5)

Karya: Agus Widodo


ketika Lek Sami dan Yu Karti bertemu Demang

ADEGAN IV
Ana sak ngarepe gapuro kadipaten yu Karti karo lek SSami diendek lakune karo ki Demang Prakosa.
1.   Lek Sami    : Wah kleresan den , kulo kaliyan lik Karti bade lapor dating ngerso dalem prayoganipun kulo panjenengan teraken dating ngerso dalem.
2.        Ki Demang      : Arep lapor ana ngerso dalem? Bab apa he……
3.        Yu Karti          : Nuwun sewu den, menapa panjenengan dereng miring bab pagebluk, katah sanget kawulo alit kang nandang loro jalaran kenging teluhing Nyai Girah.
4.        Ki Demang     : Kowe-kowe kabeh  ora usah lancang, aku dadi Demang wae ora binggung lapor ana ngarso dalem, kok kowe wong cilik oklak-aklik arep lanyap-lanyap neng ngarso dalem.
5.        Lek Sami         : Kang ora ateges aku lancing nanging aku ora mentolo krungu sambat penandage kawulo cilik.
6.      Ki Demang      : Krungu karo aturku gak, bali wae, kowe kuwi mung dapure kawulo cilik wis kana bali wae…………
Apa kowe arep mirangke Demang Prakosa nemg ngarep e ngerso dslem dikiro Demang Prakosa ora becus nandangi pakaryan koyo ngene wae…
7.        Yu Karti        : Nuwun sewu Ki Demang, ,Menawi  panjenangan anduweni jabatan demang ana praja kahuripan kudunne krunggu lan bisa ngrasak ake panandange wong cilik, nengenake marang wong cilik sak nduwur e kepentingane panjenengan piyambak, la koko malah enak kapi enak.
8.         Ki Demang    : Wis cekak e ora susah kakeyan omong, Demang kok mbok guroni. Ayo bali!!! Kowe arep mbalelo karo Demang Prakosa.


ADEGAN V
9.        Erlangga    : Bapa Empu Baradhah lan siro Joko Bahula dateng ing manah kaget ndika, kula nilar proja tanpa paring kabar sadereng ngipun.
54. Mpu Baradhah : Duh sinuwun ndadosake cecangkrimane manah, panjenengan tilar projo awit kathah sanget kawulo nandhang kasangsara.
55. Erlangga    : Bapa Empu Baradhah kulo aturi maspadakaken, projo kahuripan kathon peteng ndedet lelimengan menawi nititik swasono ingkang kados mekanten menika tuwuh raos sujono wonten penggalih kula lajeng wonten wahana menapa ing praja kahuripan, Bapa.
56. M. Baradhah    : Leres menika sang Prabu boten nama mokal sang Prabu sedoyo kala wau polah domelipun Nyai Rondho Girah.
57. Erlangga           : Randa Girah ? Dasaripun menapa Bapa.
58. M. Baradhah     : Dasaripun nagih janji bade paring bebingah.
59. Erlangga           : Nagih janji ?!
60. M. Baradhah     : Nuwun sewu sinuwun.
61. Erlangga           : Paring bebingah ? Paring bebingah dumateng sinten bapa ?
62. M. Baradhah   : Dateng warganipun ki pancola awujud mas picis, saha badhe ngramud yogane istri, inggih menika nini Retno Manggali.
63. Erlangga        : Menawi mekanten kula sampun emut Bapa. Injih sak menika mboten wonten tiyang ingkang kulo pidatos kajawi panjenengan Bapa Empu Baradhah, mila saking menika Bapa, bab Rondho Girah utawi Calon Arang kula pasrah aken dateng ndika.
64. M. Baradhah    : Duh sinuwun menawi dipun kepareng aken, kersanipun anak kulapun Joko Bahula, awit Joko Bahula wonten sesambetan kaliyan Retno Manggali.
65. Erlangga             : Marang siro Joko Bahula.
66. J. Bahula            : Kula sinuwun.
67. Erlangga             : Siro paringi kuwajiban kang abot, ananging yen siro bisa ngentasi karyo ingsun ganjar samurwate.
68. J. Bahula          : Duh sinuwun, wonten manah mboten wonten raos dhumawahing peparing gesang kulo badhe kulo darmakaken dateng praja Kahuripan.
69. Erlangga                : Luhur temen bebudimu, gede panarimaku marang siro Joko Bahula. Monggo kulo aturi paring dawuh dateng tole Joko Bahula. (Empu Baradhah bisiki Joko Bahula).
70. M. Baradhah           : Ngestokaken dawuh sinuwun.
71. J. Bahula               : Sinuwun kula suwun berkah saha pangestu panjenengan ingkang kula suwun.
72. Erlangga               : Pangestunisun tampanana, Bapa Empu Baradhah kula suwun sampun negaken dateng ingkang putra Bapa M. Baradhah Pasewakan saget bibaraken.
73. J. Bahula, M. Baradhah    : Ngestokaken sinuwun.



  1. ADEGAN 1
  2. ADEGAN 2-3
  3. ADEGAN 4-5
  4. ADEGAN 6 (ENDING)